Leen Swarts leidt Wilbert rond door Phaff fabriek

Drie weken geleden had Wilbert een interessante maandagochtend. Oud Phaff werknemer Leen Swarts leidde hem rond door een verlaten en recent opgeschoonde Phaff fabriek.

Leen  (Blijham 1949) trad namelijk in 1963 als 14 jarige als fabriekshulp in dienst bij de likeur- en wijnfabriek van Herman Jaap Phaff. Toen Wilbert en Leen’s paden elkaar recent  kruisten, maakten zij een afspraak om de oude fabriek samen in te gaan. Voor Wilbert, die de fabriek samen met compagnon Leo recent aankocht, was het een interessante ochtend; voor Leen bleek het een bewogen memory tour.

Voordat beide heren de sleutels in het slot van de fabriek draaiden om aan hun gezamenlijke rondleiding te beginnen, drinken zij eerst koffie in de Club. Daar vertelt Leen dat hij als 14 jarige uit werken moest. Hij Solliciteerde voor een functie als fabriekshulp bij de firma Phaff. In die tijd was het voor fabrieksdirecteur Herman Jaap Phaff gewoon om bij zijn sollicitanten op huisbezoek te gaan en daar het gesprek te voeren. Een indrukwekkend moment voor een veertienjarige, om zijn toekomstig werkgever met gesteven overhemd en in deftig pak bij hem thuis over de vloer te krijgen.

Al spoedig begon Leen aan zijn nieuwe Job, waarvan hij zelf zegt dat het een reuzeleuke tijd in zijn leven is geweest. Herman Phaff bleek een prettige werkgever. Als boer uit Kolham en fabrieksdirecteur in Winschoten leidde hij het bedrijf met milde hand. Phaff kenmerkte zich als een zuinig mens. Elke losse spijker die hij op de werkvloer vond, stak hij voor hergebruik in de zak van zijn jas.

In de tijd dat Leen aantrad werkten er 19 medewerkers in het bedrijf. Leen werd aan de brigade toegevoegd als jongste bediende en “manusje van alles”. Hij hielp met het lossen van de vrachtwagens die appels voor de vruchtenwijn brachten, werkte in de perserij, hielp bij het bottelen en etiketteren van de wijn en likeurflessen. Ook de flessenwasserij en de kurkerij waren zijn terrein. In een tijd waar men van beschermende ARBO-regels nog niet had gehoord. Tien uur per dag was Leen in de weer voor zijn werkgever. ’s Winters was de fabriek niet verwarmd en konden de arbeiders zich bij toerbeurt soms even opwarmen bij de grote stookketel in het midden van het pand. In de nabijheid van deze ketel werden op vrijdag de overalls gewassen en gedroogd. Dat was geen overbodige luxe na een week vol gespetter met limonades, likeuren en ander suikerwater.

Leen vertelt: “Op een dag had ik tijdens het aanlengen van de jus d’orange een enorme fout gemaakt. Ik moest zakken met vruchtenpulp aanlengen met water. Per ongeluk had ik in een enorme tank ranja bij het pulp gevoegd. Phaff ontbood mij op zijn bureel. Trillend van de zenuwen ging ik zijn kantoor binnen. Uiteraard kreeg ik te horen dat ik een fout had gemaakt. Maar tegelijkertijd meldde de directeur dat door mijn vergissing een zeer verfrissend en nieuw drankje was ontstaan. Het drankje ging in de verkoop en verkocht nog goed ook,” glundert Leen.

In de tijd dat Leen in de Zoete Phaff , zoals de fabriek aan de Brugstraat in de tijd werd genoemd, werkte, behoorde ook het gebouw van de Tramwerkplaats bij het industriecomplex.

In de ruimte waar nu het restaurant van de Harbour Club is gevestigd, stond een woud aan tienduizend liter tanks, waarin de producten van Phaff lagen opgeslagen om te gisten of te wachten op het bottel-proces en transport.

De ruimte voor het huidige café deel, dat nu als terras dienst doet, was in die tijd een overdekt gebouwtje. Hierin stonden grote tanks met vruchtenwijnen. Hier vond het gistingsproces plaats. Op een dag bleek het drukventiel van een van deze tanks defect te zijn. Het gevolg was een enorme explosie ten gevolge waarvan het hele gebouwtje werd opgeblazen en de bakstenen zelfs aan de overkant van de Rensel op de kade werden teruggevonden. Een angstig moment waarbij gelukkig geen slachtoffers vielen.

Anderhalf uur hebben Leen en Wilbert door de fabriek gedoold. Over elke uithoek van het pand was een verhaal te vertellen. Bent u zelf een keer geïnteresseerd om door de oude wijnfabriek heen te lopen en te worden rondgeleid door Leo of Wilbert, laat het ons weten. Met de verhalen van Leen in het achterhoofd, doen wij dat graag.